Levadawandelingen op Madeira zonder gids: vijf routes die je zelf kunt lopen

Voor de meeste levadawandelingen op Madeira heb je geen gids nodig. Je hebt wel een reservering nodig, goede schoenen, een zaklamp en een eerlijke blik op je eigen hoogtevrees. De kanalen werden gegraven om irrigatiewater van het natte noorden van het eiland naar het droge zuiden te brengen, en de onderhoudspaden ernaast vormen nu het wandelnetwerk van het eiland: meestal vlak, vaak door laurierbos, af en toe tegen een klif geplakt met een diepe afgrond en geen reling.

Het enige wat veranderd is, is het papierwerk. Sinds de officiële PR-routes zijn overgestapt op een reserveringssysteem, boek je een tijdslot voordat je vertrekt, niet bij het begin van de route.

Toegang tot de genummerde PR-routes is betaald en wordt vooraf geboekt via het SIMplifica-portaal van de regionale overheid op simplifica.madeira.gov.pt. Je kiest de route, de datum en een instaptijdslot van 30 minuten, betaalt en hebt de QR-code op je telefoon bij je. Boswachters controleren die bij de ingang van de route.

• De meeste PR-routes: 4,50 euro per persoon
• PR1, Pico do Areeiro naar Pico Ruivo: 10,50 euro vanaf april 2026
• Kinderen tot en met 12 jaar: gratis, maar ze hebben wel een reservering nodig
• Boeken via een erkende touroperator verlaagt de vergoeding tot ongeveer 3 euro

Boek in het hoogseizoen een dag of twee van tevoren voor 25 Fontes en Caldeirão Verde. De rustigere routes hieronder zijn zelden uitverkocht. Routes gaan ook dicht na steenslag en zware regen, dus controleer de avond ervoor de status in plaats van daar bij de slagboom achter te komen.

Dit is de zachtste kennismaking op het eiland: drie kilometer heen en terug vanaf de weg bij Ribeiro Frio, langs de Levada da Serra do Faial door laurierbos naar een uitkijkpunt boven de vallei van de Ribeira da Metade. De hoogte verandert nauwelijks, van 870 naar 880 meter. Negentig minuten op wandeltempo.

Op een heldere ochtend zie je vanaf het platform Pico do Areeiro en Pico Ruivo. Op een gewone middag zie je wolken, want Ribeiro Frio ligt in de zone waar de noordoostelijke passaatwinden vocht tegen de bergen opstuwen. Ga vroeg.

Het nadeel is het gezelschap: dit is de wandeling waar elke bustour stopt, en het uitkijkpunt is klein.

Loop je maar één levada, loop dan deze. Elf kilometer van Ribeiro Frio naar Portela, dalend van 880 naar 645 meter in ongeveer vijf uur, langs een van de oudste levada's van het eiland.

Het is een wandeling over smalle richels boven echte afgronden. Die zijn beveiligd met hekken en leuningen, maar als hoogte je dwarszit, neem dan het eerste blootgestelde stuk rustig en beslis daar of je doorgaat. Vermijd de route tijdens en vlak na zware regen: de uitzichten verdwijnen en het water stroomt over het pad.

Er is een café in Ribeiro Frio en een bar in Portela, en daartussen helemaal niets, dus neem lunch en water mee. Wil je liever eindigen op een plek met meer busopties, sla dan bij het waterhuis van Lamaceiros rechtsaf en kom uit in Santo da Serra.

Dit is de beroemde. Vanaf de weg bij Rabaçal 4,3 kilometer enkele reis door het begin van de Janela-vallei naar een meertje dat gevoed wordt door twee dozijn bronnen die zo uit de rotswand sijpelen. Drie uur, gemiddeld zwaar, tussen 964 en 1.288 meter.

Het is ook de drukste wandeling op Madeira, in elk jaargetijde. De timing redt hem. De parkeerplaats ligt aan de ER105, ongeveer twee kilometer boven het boswachtershuis waar de route echt begint, en een pendelbusje rijdt dat stuk voor een paar euro, alleen contant, van halverwege de ochtend tot de vroege avond. Kom aan voordat het busje gaat rijden, loop de weg zelf af, en je hebt het meertje relatief rustig voor jezelf. Bewaar het café voor de terugweg.

De aftakking naar de Risco-waterval (PR6.1) vertrekt van hetzelfde pad en kost minder dan een uur extra, en die omweg is de moeite waard.

Dit is de lange. Vanaf het bospark Queimadas boven Santana loopt hij 8,7 kilometer enkele reis, zes en een half uur, langs een achttiende-eeuws kanaal naar een poel onder een waterval van honderd meter. De hoogte blijft tussen 872 en 1.020 meter, dus de inspanning zit in de afstand, niet in het klimmen.

Onderweg kom je door vier rotstunnels. Die zijn onverlicht en nat, dus een hoofdlamp is geen optie maar een must, en met een telefoonlamp loop je met één hand vol. Parkeren bij Queimadas kost per uur.

Zelfverzekerde wandelaars kunnen doorlopen naar de Caldeirão do Inferno verderop, wat een paar blootgestelde uren toevoegt. De meeste mensen zouden dat niet moeten doen, aan het eind van een dag van zeventien kilometer.

Dit is de route die mensen overslaan. Vanaf de waterzuiveringsinstallatie boven São Jorge aan de noordkust 5,3 kilometer enkele reis door dicht laurierbos naar Ribeiro Bonito, drie en een half uur, en laag naar Madeirese maatstaven: 535 tot 573 meter.

Onderweg staat een werkende watermolen die na drie eeuwen nog steeds draait. Het bos is hier dichter dan op alle andere wandelingen in dit artikel en het pad is vaak bijna leeg. Heb je de beroemde routes al gedaan, of wil je een optie voor nat weer die niet van een uitzicht afhangt, dan is dit de keuze.

Niet elke wandeling is een PR-route. De Levada dos Tornos loopt van boven Monte door de heuvels achter Funchal, en het westelijke deel van Romeiros naar Camacha is ongenummerd, zonder reservering en gratis. Het is vrij makkelijk, halverwege is een theehuis, en Camacha heeft cafés rond het plein met kasseien. Neem een zaklamp mee voor de tunnels.

Ten oosten van Camacha wordt dezelfde levada een stuk steiler en ruiger, met een flinke klim, dus behandel de twee helften als verschillende wandelingen. De parallelle Levada da Serra is een makkelijkere manier om verder te lopen richting Portela.

Eén waarschuwing die specifiek voor deze kant van het eiland geldt: er zijn af en toe meldingen van wandelaars die beroofd zijn in de heuvels achter het westen van Funchal en Câmara de Lobos, en in mindere mate tussen Monte en Camacha. Loop liever in gezelschap dan alleen.

Ribeiro Frio is bereikbaar met bus 103 vanuit Funchal, die over de bergen doorrijdt naar Santana. Hij rijdt een paar keer per dag, dus je moet de wandeling rond de bus plannen in plaats van andersom, en hetzelfde busnet brengt je terug vanuit Portela en Santo da Serra. Camacha heeft een frequente verbinding. Voor Queimadas heb je een bus naar Santana nodig plus een taxi voor het laatste stuk omhoog.

Rabaçal heeft helemaal geen openbaar vervoer. Dat betekent een huurauto, een taxi of een georganiseerde wandeling, en georganiseerde tochten vertrekken de meeste dagen van de week.

Waar je slaapt bepaalt hoeveel hiervan je kunt doen. Met een uitvalsbasis in de heuvels boven Funchal liggen Monte, de Tornos-levada en de route van bus 103 binnen handbereik, en ruil je de resortstrook in voor koelere nachten en uitzicht over de baai. Madeira with Views heeft appartementen precies in die zone van de stad.

Schoenen met grip, want levadapaden zijn natte steen en modder, zelfs in een droge week. Een hoofdlamp voor de tunnels. Laagjes: het kan 25 graden zijn in Funchal en 12 met jagende wolken op 1.000 meter. Water en eten voor de hele route. Wandelstokken als je ergens steil naar beneden gaat, zoals de afdaling van Eira do Serrado naar Curral das Freiras.

En een plan om om te keren. Aardverschuivingen en steenslag sluiten routes in elk jaargetijde af, en herstellingen of afsluitingsborden volgen meestal snel, maar kom je onderweg een beschadigd stuk tegen, dan is het antwoord teruggaan zoals je gekomen bent.

Heb ik een gids nodig voor levadawandelingen op Madeira? Nee. De PR-routes zijn gemarkeerd en de routes hierboven zijn alleen goed te volgen. Een gids is de moeite waard voor blootgestelde routes, voor Rabaçal als je geen auto hebt, of als je zenuwachtig bent voor hoogtes.

Wat kost wandelen op Madeira? De meeste PR-routes kosten 4,50 euro per persoon, vooraf te boeken via het SIMplifica-portaal. PR1 kost 10,50 euro vanaf april 2026. Kinderen onder de 12 zijn gratis, maar hebben wel een reservering nodig.

Welke levadawandeling is het best voor beginners? Vereda dos Balcões (PR11), 3 kilometer heen en terug met bijna geen klimwerk. Het stuk van Romeiros naar Camacha van de Levada dos Tornos is een langere, makkelijke optie zonder reservering of vergoeding.

Zijn levadawandelingen gevaarlijk? De populaire PR-routes worden onderhouden en de ergste afgronden zijn afgeschermd. De echte risico's zijn onbeveiligde stukken op ongenummerde levada's, onverlichte tunnels en wandelen tijdens of vlak na zware regen. Controleer de status van de route voordat je vertrekt.